Hackaday Awards 2023: Primal Soup dze egɔme kple Miller-Urey dodokpɔ si ŋu wotrɔ asi le

Enye dedie be míasusui be amesiame si tsi agbe le nugbagbeŋutinunya ƒe klass aɖe me le sekɛndrisuku se Miller-Urey ƒe dodokpɔa ŋu nya, si ɖo kpe nukpɔsusu si nye be agbe ƒe atikewɔwɔ ate ŋu dzɔ tso Anyigba ƒe yamenutome gbãtɔ me hafi. Le nyateƒe me la, enye “dzikedzo si le aŋetu me,” si nye ahuhɔ̃e ƒe ɖoɖo si wotu si me wotsɔa ya siwo le abe methane, amonia, haidrodzin, kple tsi ene tsakana kple elektrikŋusẽnamɔ̃ eve be wòana dzobibi aɖe si awɔ abe dzikedzo ƒe keklẽ le yame hafi agbe ɖevi ene. [Miller] kple [Urey] ɖee fia be woate ŋu awɔ amino acid (siwo nye proteinwo ƒe xɔtunu) le nɔnɔme siwo do ŋgɔ na agbenɔnɔ me.
Ƒe 70 yi ŋgɔ kabakaba eye Miller-Urey gakpɔtɔ le vevie, ɖewohĩ egasɔ wu esi míekeke míaƒe asikewo ɖe enu yi yamenutome eye míeke ɖe nɔnɔme siwo sɔ kple Anyigba gbãtɔ tɔ ŋu. Miller-Urey ƒe tɔtrɔ sia nye agbagbadzedze si dukɔmeviwo ƒe dzɔdzɔmeŋutinunya dze be yeawɔ dodokpɔ xoxo aɖe yeyee be wòawɔ ɖeka kple ŋkuléleɖenuŋu siawo, eye hã, ɖewohĩ, ɖeko nàse vivi na nyateƒe si wònye be naneke kloe mele wò ŋutɔ wò ʋudzraɖoƒe si ate ŋu ana atikewo nawɔ dɔ le agbe me o.
[Markus Bindhammer ƒe] ɖoɖoa sɔ kple [Miller] kple [Urey] ƒe ɖoɖoa le mɔ geɖe nu, gake vovototo vevitɔe nye plasma zazã abe ŋusẽtsoƒe ene tsɔ wu be woazã elektrikŋusẽ bɔbɔe aɖe. [Marcus] megblɔ susu si ta wòzã plasma o, negbe ɖeko plasma ƒe dzoxɔxɔ lolo ale gbegbe be wòate ŋu awɔ oxidation na nitrogen si le mɔ̃a me, si wɔnɛ be nɔnɔme si hiã si me oxygen mele o la nɔa anyi. Wotsɔa microcontroller kple MOSFETs kpɔa tsi si dona le plasma me dzi be woaxe mɔ na elektrikŋusẽnamɔ̃awo be woagaƒo o. Azɔ hã, nu xoxo siwo wozãna le afisia menye methane kple ammonia o, ke boŋ formic acid ƒe ʋeʋẽe, elabena wokpɔ formic acid ƒe spectral signature le yamenutome eye le esi atike dodzidzɔname aɖe le esi si ate ŋu ana woawɔ amino acid.
Nublanuitɔe la, togbɔ be dɔwɔnuawo kple dodokpɔa ƒe ɖoɖowo le bɔbɔe ŋutɔ hã la, agbɔsɔsɔme si woakpɔ tso eme la bia dɔwɔnu tɔxɛwo. [Markus] aɖo eƒe kpɔɖeŋuwo ɖe eme be woada wo kpɔ, eyata míenya nusi dodokpɔawo aɖe afia haɖe o. Gake míelɔ̃ nɔnɔme si le afisia, si ɖee fia be dodokpɔ gãtɔwo gɔ̃ hã sɔ be woagbugbɔ awɔ elabena mànya nusi nàkpɔ gbeɖe o.
Edze abe Miller ƒe dodokpɔa ana woake ɖe nu yeye vevi ŋutɔwo ŋu ene. Ƒe 40 kple edzivɔ megbe esi wòsusɔ vie eƒe dɔa wu enu la, eɖee fia be esia medzɔ abe alesi yekpɔ mɔe alo kpɔ mɔe ene o. Míesrɔ̃ nu geɖe le mɔa dzi, gake vaseɖe fifia la, míeto vovo kura tso dzɔdzɔmenudzɔdzɔ vavãtɔ gbɔ o. Ame aɖewo agblɔe na wò be menye nenemae o. Kpɔ woƒe nuzazãwo ɖa.
Mefia nu Miller-Urey le kɔledzi ƒe nugbagbeŋutinunya ƒe klasswo me ƒe 14 sɔŋ. Ðeko wodo ŋgɔ na woƒe ɣeyiɣia vie. Ðeko míeke ɖe molecule suesuesue siwo ate ŋu atu agbe ƒe xɔtunuwo ŋu teti koe nye ema. Wokpɔe be proteinwo te ŋu wɔa DNA kple xɔtunu bubuwo. Le ƒe 30 megbe la, míanya nugbagbewo ƒe dzɔtsoƒe ƒe ŋutinya akpa gãtɔ, vaseɖe esime ŋkeke yeye aɖe nava – nu yeye si ŋu woke ɖo.
Ne èzã míaƒe nyatakakadzraɖoƒea kple dɔwɔnawo la, efia be èlɔ̃ ɖe míaƒe dɔwɔwɔ, dɔwɔwɔ, kple boblododo ƒe cookies.learn more


Ɣeyiɣi si woɖoe ɖe amewo: Jul-14-2023